ขออนุญาต อัพเดทกระทู้

ขออนุญาต อัพเดทกระทู้

ขออนุญาต อัพเดทกระทู้

[ขณะ (บาลีวันละคำ 1,372)]

.



ขณะ (บาลีวันละคำ 1,372)

ขณะ หญ้าปากคอกอีกคำหนึ่ง

“ขณะ” ภาษาไทยอ่านว่า ขะ-หฺนะ , บาลีเขียน “ขณ” อ่านว่า ขะ-นะ รากศัพท์มาจาก

(1) ขณฺ (ธาตุ = เบียดเบียน) + อ ปัจจัย : ขณ+ อ = ขณ แปลตามศัพท์ว่า “เวลาที่เบียดเบียนชีวิตสัตว์”

(2) ขี (ธาตุ = สิ้นไป) + ยุ ปัจจัย, แปลง ยุ เป็น อน (อะ-นะ) แล้วแปลง น เป็น ณ, ลบ อี ที่ ขี ตามสูตร “ลบสระหน้า” (ขี + ยุ, ขี อยู่หน้า ยุ อยู่หลัง) : ขี + ยุ > อน = ขีน > ขีณ > ขณ แปลตามศัพท์ว่า “เวลาเป็นที่สิ้นไปแห่งอายุของเหล่าสัตว์”

“ขณ” หมายถึง ครู่หนึ่ง, เวลาชั่วครู่ (a short moment, wink of time)

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า
“ขณะ : (คำนาม) ครู่, ครั้ง, คราว, เวลา, สมัย. (ป.; ส. กษณ).”

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ว่า (สะกดตามต้นฉบับ)
“กฺษณ : (คำนาม) พิกัดเวลา (เท่ากับสามสิบกลาหรือสี่นาที) ; เวลาครู่หนึ่ง ; งารสมโภชหรือฉลอง ; เวลาว่างกิจ ; โอกาศ ; ความขึ้นแก่ ; ศูนย์กลาง, กลาง ; a measure of time (equal to thirty Kalās or four minutes) ; a moment ; a festival; vacation, leisure, opportunity ; dependence or servitude ; the centre, the middle ;- (กริยาวิเศษณ์) สักครู่หนึ่ง ; for a moment.”




ขณ > ขณะ > ครู่หนึ่ง ยาวนานแค่ไหน.?

หนังสือ ศัพท์วิเคราะห์ ของ พระมหาโพธิวงศาจารย์ (ทองดี สุรเตโช ป.ธ.๙, ราชบัณฑิต) แสดงไว้ว่า

“ทสหิ อจฺฉราหิ องฺคุลิโผฏฺเฐหิ ลกฺขิโต กาโล ขโณ นาม = เวลาที่กำหนดด้วยการดีดนิ้วมือ 10 ครั้ง ชื่อว่าขณะ”

ลองนึกถึงภาพคนดีดนิ้วมือเข้ากับจังหวะเพลง ไม่ว่าจะเป็นจังหวะเร็วหรือช้า อึดใจเดียวก็ 10 ครั้งแล้ว

แต่ในทางธรรม ท่านแสดงละเอียดยิ่งกว่านั้น กล่าวคือ จิต คือความคิดที่เกิดขึ้น 1 ขณะ ประกอบด้วย 3 อนุขณะ (ขณะย่อย) คือ

(1) อุปปาทขณะ = ขณะที่เกิดขึ้น (arising ; genesis)
(2) ฐิติขณะ = ขณะที่ดำรงอยู่ (duration ; static moment ; the moment of standing)
(3) ภังคขณะ = ขณะที่ดับไป (dissolution ; cessation ; dissolving or waning moment)

รวม 3 อนุขณะ (เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป) หมุนเวียนเรื่อยไป นับเป็น 1 ขณะ ของจิตที่เกิดขึ้น ซึ่งเป็นเวลาที่รวดเร็วนักหนา

เพราะฉะนั้น :- อย่าลังเลที่จะทำบุญ เพราะชีวิตกำลังขาดทุนอยู่ทุกขณะ



Thank to : https://dhamtara.com/?p=4662
2-3-59 | 2 มีนาคม 2016 | tppattaya2343@gmail.com




ขณะจิต (บาลีวันละคำ 3,710)

"ขณะจิต" คิดว่านานแค่ไหน อ่านว่า ขะ-หฺนะ-จิด ประกอบด้วยคำว่า ขณะ + จิต

(๑) “ขณะ”

เขียนแบบบาลีเป็น “ขณ” อ่านว่า ขะ-นะ รากศัพท์มาจาก

   (1) ขณฺ (ธาตุ = เบียดเบียน) + อ (อะ) ปัจจัย : ขณ+ อ = ขณ แปลตามศัพท์ว่า “เวลาที่เบียดเบียนชีวิตสัตว์”
   (2) ขี (ธาตุ = สิ้นไป) + ยุ ปัจจัย, แปลง ยุ เป็น อน (อะ-นะ) แล้วแปลง น เป็น ณ, ลบ อี ที่ ขี ตามสูตร “ลบสระหน้า” (ขี + ยุ, ขี อยู่หน้า ยุ อยู่หลัง) : ขี + ยุ > อน = ขีน > ขีณ > ขณ แปลตามศัพท์ว่า “เวลาเป็นที่สิ้นไปแห่งอายุของเหล่าสัตว์”

“ขณ” (ปุงลิงค์) หมายถึง ครู่หนึ่ง, เวลาชั่วครู่ (a short moment, wink of time)
บาลี “ขณ” สันสกฤตเป็น “กฺษณ”

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ว่า –(สะกดตามต้นฉบับ)
“กฺษณ : (คำนาม) พิกัดเวลา (เท่ากับสามสิบกลาหรือสี่นาที); เวลาครู่หนึ่ง ; งารสมโภชหรือฉลอง ; เวลาว่างกิจ ; โอกาศ ; ความขึ้นแก่ ; ศูนย์กลาง, กลาง ; a measure of time (equal to thirty Kalās or four minutes) ; a moment; a festival ; vacation, leisure, opportunity ; dependence or servitude ; the centre, the middle ;- (กริยาวิเศษณ์) สักครู่หนึ่ง ; for a moment.”

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า
“ขณะ : (คำนาม) ครู่, ครั้ง, คราว, เวลา, สมัย. (ป.; ส. กษณ).”

@@@@@@@

(๒) “จิต”

บาลีเป็น “จิตฺต” (ต เต่า 2 ตัว มีจุดใต้ ตฺ ตัวหน้า) อ่านว่า จิด-ตะ รากศัพท์มาจาก จินฺต (ธาตุ = คิด) + ต ปัจจัย, ลบ นฺ ที่ จินฺตฺ (จินฺต > จิต) : จินฺต + ต = จินฺตต > จิตฺต (นปุงสกลิงค์) แปลตามศัพท์ว่า
    (1) “สิ่งที่ทำหน้าที่คิด”
    (2) “สิ่งที่ทำหน้าที่รู้อารมณ์” หมายถึง จิต, ใจ, ความคิด (the heart, mind, thought)

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ ขยายความ “จิตฺต” ไว้ดังนี้

The heart (psychologically), i. e. the centre & focus of man’s emotional nature as well as that intellectual element which inheres in & accompanies its manifestations ; i. e. thought. (หัวใจ [ทางจิตวิทยา] คือศูนย์และจุดรวมของธรรมชาติที่เกี่ยวกับความรู้สึกของมนุษย์ กับส่วนของสติปัญญาซึ่งอยู่ในการแสดงออกเหล่านั้น ; กล่าวคือ ความคิด)

“จิตฺต” ในภาษาไทยตัดตัวสะกดออกตัวหนึ่ง ใช้เป็น “จิต”

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า
“จิต, จิต– : (คำนาม) ใจ, สิ่งที่มีหน้าที่รู้ คิดและนึก, (โบราณ เขียนว่า จิตร), ลักษณนามว่า ดวง. (ป. จิตฺต).”




ประสมคำ

ขณะ + จิต = ขณะจิต (ขะ-หฺนะ-จิด) แปลว่า “ครู่หนึ่งแห่งจิต”

พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ไทย-อังกฤษ ของท่าน ป.อ. ปยุตฺโต แปล “ขณะจิต” ว่า a thought-moment.

คำว่า “ขณะจิต” ยังไม่ได้เก็บไว้ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554

@@@@@@@

อภิปรายขยายความ

คำว่า “ขณะจิต” เป็นคำที่แปลเชิงทับศัพท์มาจากคำบาลี “จิตฺตกฺขณ” อ่านว่า จิด-ตัก-ขะ-นะ

โปรดสังเกตว่า คำไทย “ขณะจิต” คำบาลีไม่ใช่ “ขณจิตฺต” (ขะ-นะ-จิด-ตะ) แต่สลับคำเป็น “จิตฺตกฺขณ” เป็นลักษณะที่ตรงกับที่รู้กันทั่วไปว่า ไทย-แปลจากหน้าไปหลัง บาลี-แปลจากหลังมาหน้า

“ครู่หนึ่งแห่งจิต”

ไทย-แปลจากหน้าไปหลัง = “ขณะจิต” : ขณะ (ครู่หนึ่ง) + จิต (จิต)
บาลี-แปลจากหลังมาหน้า = “จิตฺตกฺขณ” : จิตฺต (จิต) + ขณ (ครู่หนึ่ง)

อนึ่ง โปรดสังเกตว่า จิตฺต + ขณ ไม่เป็น จิตฺตขณ แต่เป็น “จิตฺตกฺขณ” เพราะตามหลักบาลีไวยากรณ์ว่าด้วยการสมาส ท่านให้ซ้อน กฺ ระหว่างศัพท์ : จิตฺต + กฺ + ขณ = จิตฺตกฺขณ




ที่เรียกว่า “ ขณ > ขณะ > ครู่หนึ่ง” ยาวนานแค่ไหน.?

หนังสือ ศัพท์วิเคราะห์ ของ พระมหาโพธิวงศาจารย์ (ทองดี สุรเตโช ป.ธ.๙, ราชบัณฑิต) แสดงไว้ว่า

“ทสหิ อจฺฉราหิ องฺคุลิโผฏฺเฐหิ ลกฺขิโต กาโล ขโณ นาม = เวลาที่กำหนดด้วยการดีดนิ้วมือ 10 ครั้ง ชื่อว่าขณะ”

ลองนึกถึงภาพคนดีดนิ้วมือเข้ากับจังหวะเพลง ไม่ว่าจะเป็นจังหวะเร็วหรือช้า อึดใจเดียวก็ 10 ครั้งแล้ว

แต่ในทางธรรม ท่านแสดงละเอียดยิ่งกว่านั้น กล่าวคือ จิต คือความคิดที่เกิดขึ้น 1 ขณะ ประกอบด้วย 3 อนุขณะ (ขณะย่อย) คือ

(1) อุปปาทขณะ = ขณะที่เกิดขึ้น (arising ; genesis)
(2) ฐิติขณะ = ขณะที่ดำรงอยู่ (duration ; static moment ; the moment of standing)
(3) ภังคขณะ = ขณะที่ดับไป (dissolution ; cessation ; dissolving or waning moment)

รวม 3 อนุขณะ (เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป) หมุนเวียนเรื่อยไป นับเป็น 1 “ขณะจิต” ที่เกิดขึ้น ซึ่งเป็นเวลาที่รวดเร็วนักหนา

“ขณะจิต” ของมนุษย์ เกิด-ดับ เกิด-ดับ อยู่ตลอดเวลา เทียบกับสิ่งที่สายตามองเห็น เช่น แสงไฟจากดวงไฟฟ้า เมื่อเปิดไฟ เราเห็นว่าไฟติดสว่างตลอดเวลา แต่นักวิทยาศาสตร์บอกว่า แสงไฟนั้นไม่ได้ติดตลอดเวลา แต่ติดแล้วดับ ดับแล้วติด แต่เพราะมันดับแล้วติดเร็ว เราจึงเห็นว่ามันติดตลอดเวลา

“ขณะจิต” ก็เช่นเดียวกัน ไม่ได้ตั้งอยู่ตลอดเวลา แต่เกิดขึ้น-ตั้งอยู่-ดับไป-เกิดขึ้น-ตั้งอยู่-ดับไป ด้วยความเร็วนักหนา เราจึงรู้สึกจิตของเราตั้งอยู่ คือคิดอยู่ มีอยู่ตลอดเวลา

ดูก่อนภราดา.! เพียงชั่วขณะจิต ชีวิตก็เปลี่ยน



Thank to : https://dhamtara.com/?p=24840
9-8-65 | 9 สิงหาคม 2022 | admin2

ขออนุญาต อัพเดทกระทู้

ขออนุญาต อัพเดทกระทู้

[สวรรค์อยู่ในอกนรกอยู่ในใจ]

.



สวรรค์อยู่ในอกนรกอยู่ในใจ

ผู้เขียน : พุทธทาสภิกขุ
ชื่อชุด : ธรรมโฆษณ์


 

ธรรมะนั้นมันเป็นเรื่องจิตใจ พระธรรมเป็นเรื่องจิตใจ เป็นเรื่องความรู้ที่ตั้งอยู่บนจิตใจ พระธรรมไม่ใช่วัตถุ พระธรรมไม่ใช่โบสถ์วิหารเจดีย์ ไม่ใช่พระพุทธรูป ไม่ใช่คัมภีร์พระไตรปิฎก พระธรรมนั้นเป็นเรื่องทางจิตใจ ความรู้ของจิตใจ อยู่ที่จิตใจ

ผู้ที่เขารู้เขาเห็น ความข้อนี้ เขาจึงเอาเรื่องในใจเป็นหลัก คำพูดจึงได้เกิดขึ้นมาว่า สวรรค์อยู่ในอก นรกอยู่ในใจ นิพพานก็เหมือนกัน แต่ไม่ค่อยมีใครพูด ที่ชาวบ้านพูดกันโดยมาก อย่างเก่งก็พูดว่า สวรรค์ในอกนรกในใจ ที่จะพูดว่านิพพานก็อยู่ในใจ นั้นไม่ค่อยได้ยินพูด.

แต่เอาเถอะ มันพอแล้วแหละ มันพอแล้ว ว่าสวรรค์อยู่ในอก นรกอยู่ในใจ อกใจในที่นี้นี่อย่างเดียวกันแหละ คืออยู่ในจิตใจ พอทำผิดก็เป็นนรกขึ้นมาในจิตใจ เบ็นมารร้ายขึ้นมาในจิตใจ พอทำถูกก็เป็นสวรรค์อยู่ในจิตใจ เป็นเทพเจ้าอยู่ในจิตใจ

นี่ช่วยกันระวังให้ดี มันจะโง่มากเกินไปนะ ระวังให้ดี เพราะว่ามันได้เกิดอยู่จริง ในหัวใจของเรา มันเกิดแล้วเกิดเล่า เกิดแล้วเกิดอีก อยู่ในหัวใจของเรา แล้วเรายังไม่รู้นี่ เราโง่สักเท่าไร ทั้งที่สวรรค์ในอกนรกในใจนี่ มันเกิดแล้วเกิดเล่าอยู่ในหัวใจของเรา จนนับไม่ถ้วนแล้วเราก็ยังไม่รู้

นี้คือคนประมาท นี้คือคนหลับตา ยังหลับอยู่ ยังไม่ตื่นจากหลับ คือกิเลส ยังไม่ตื่นจากหลับคือกิเลส จึงไม่รู้ว่าสวรรค์อยู่ในอก นรกอยู่ในใจ


ฟ้าสางระหว่าง ๕๐ ที่สวนโมกข์ ตอน ๑
ธรรมโฆษณ์ l พุทธทาสภิกขุ (น.๒๒๗)
ที่มา : https://pagoda.or.th/general-knowledge/2021-08-20-05-29-34.html






ขอบคุณภาพจาก : https://pantip.com/topic/34038089




"สวรรค์อยู่ในอก นรกอยู่ในใจ" (หลวงปู่จันทร์ศรี จนฺททีโป)

" .. "บุญนั้นเป็นอย่างไร บาปนั้นเป็นอย่างไร" ในขณะใดที่ใจของเรามีปิติยินดี หรือใจของเราเยือกเย็นสงบระงับ "นั่นเรียกว่าบุญ" ถ้าในขณะใดที่ใจของเรามีความโกรธ ความฉุนเฉียว มีความคับแค้นใจในขณะนั้น "เรียกว่าใจเป็นบาป"

ที่นี้ โบราณท่านพูดไว้ว่า "สวรรค์อยู่ในอก นรกอยู่ในใจ" ทำไมท่านถึงพูดคำอย่างนี้ เพราะมันเป็นปัญหาอันละเอียดอ่อน "ในขณะใดที่ จิตใจเรามีอารมณ์ อันเยือกเย็นอารมณ์ดี ท่านเรียกว่าขึ้นสวรรค์" คนทั้งหลายเข้าใจว่า สวรรค์อยู่บนชั้นฟ้า "สวรรค์อยู่ในอกเรานี้เอง นรกก็อยู่ในอกเรานี้เอง" อยู่ในใจ

ในขณะใด "ที่ท่านโกรธแสดงโทสะแสดงออกมาทางกายทางวาจา นี้ก็เรียกว่า ตกนรกทั้งเป็น" ที่จริงก็ไม่ได้ไปอยู่ที่ไหน หรอกนรก "ที่จริงมันอยู่ที่ตัวของเรานี่เอง" ถ้าเรามาพิจารณากันให้ชัดอย่างนี้ "เราจะได้มาแก้ไขที่จิตใจของเรา" ซึ่งมันเกิดขึ้น ให้มันละลิ่งเหล่านี้ได้

เมื่อมันละได้แล้ว "เราก็ได้ชื่อว่า เราเห็นผลในการมาปฏิบัติธรรม" อันจะนำให้ "จิตใจของท่านทั้งหลายนั้น ได้รับความรู้ความเข้าใจ" ความฉลาดความเฉลียว เกี่ยวกับทุกลิ่งทุกอย่าง .. "

                 "สุขทุกข์ อยู่ที่ใจ"
             หลวงปู่จันทร์ศรี จนฺททีโป 


ขอบคุณ : https://www.dhammathai.org/monktalk/dbview.php?No=1802
โดย วิริยะ12 




ทำไมพระสอนว่า สวรรค์อยู่ในอกนรกอยู่ในใจ
โดย พระครูปลัดสุวัฒนโพธิคุณ (สมชาย ฐานวุฑโฒ)
 
คำถาม : ทำบุญแล้วไปสวรรค์ ทำบาปแล้วตกนรก จริงไหมครับ ถ้าเป็นจริง ทำไมพระบางรูปจึงสอนว่า สวรรค์อยู่ในอก นรกอยู่ในใจครับ

พระอาจารย์ : คุณโยม เวลาเราทำความชั่ว ทำสิ่งที่ไม่ดีทั้งหลาย ใจเราเองก็เร่าร้อน มีความทุกข์ แต่นั่นไม่ได้หมายถึงว่า นรกสวรรค์ไม่มีนะ เหมือนกับมีใครบอกเราว่า ทำบาปแล้ว ไปทำอะไรผิดกฎหมาย เดี๋ยวจะกลุ้มใจ กังวลใจ เดือดร้อนใจนะ สอนอย่างนี้

ถามว่า หมายถึงว่า ห้องขังคุก ไม่มีใช่ไหม บอกไม่ใช่ ทำผิดกฎหมายแล้วเราต้องกลุ้มใจแน่นอน เดี๋ยวเป็นคดีความ ต้องขึ้นศาล เดี๋ยวศาลพิพากษาเดี๋ยวต้องติดคุก บอกว่ากลุ้มใจ ไม่ได้หมายถึงคุกไม่มี บอกว่าทำบาปแล้วเดือนร้อนใจ

สวรรค์อยู่ในอก นรกอยู่ในใจ ไม่ใช่หมายถึงว่า สวรรค์นรกที่เป็นภพภูมิจริงๆ ไม่มี แต่มีอยู่ทั้งคู่ เจริญพร


ขอบคุณ : https://www.dmc.tv/article/21828
5 ก.ย. 2559

ขออนุญาต อัพเดทกระทู้

ขออนุญาต อัพเดทกระทู้

ขออนุญาต อัพเดทกระทู้