พิมพ์

[raponsan]

(ซ้าย) พระบรมรูปพระเจ้า ตากสินทรงผนวช ณ ลาน หน้าวัดพระมหาธาตุวรวิหาร จังหวัดนครศรีธรรมราช [โดย อาจารย์ไพฑูรย์ ขาวปลอด] (ขวา) พระบรมรูปพระเจ้าตากสิน และสถูปพระเจ้าตากสิน ณ ลานหน้าวัดพระมหาธาตุวรวิหาร จ.นครศรีธรรมราช [ภาพโดย อาจารย์ไพฑูรย์ ขาวปลอด]


11 เหตุการณ์ “ตำนานพระเจ้าตาก” เชื่อมโยงสถานที่เมืองนครศรีธรรมราช มีที่ไหนบ้าง.?

สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช แห่งกรุงธนบุรี มีพระราชประวัติช่วงบั้นปลายพระชนมชีพที่น่าสนใจอย่างยิ่ง พระราชพงศาวดารหลายฉบับระบุคล้ายคลึงกันว่า พระเจ้าตากมิได้ทรงปฏิบัติพระองค์อยู่ในทำนองคลองธรรม ทรงโบยตีพระภิกษุ ลงโทษข้าราชการ และอาณาประชาราษฎร์

มีพระสติฟั่นเฟือนวิปลาส จนเกิดความเดือดร้อนไปทุกหย่อมหญ้า จึงต้องนำพระองค์ไปสำเร็จโทษ (พึงตั้งข้อสังเกตว่า พระราชพงศาวดารหลายฉบับชำระในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ มีการใส่ความคิด ค่านิยม และคุณค่าในยุคสมัยนั้น ๆ ลงไปในการชำระ ผู้สนใจประเด็นนี้สามารถอ่านเพิ่มเติมได้ในผลงาน “ประวัติศาสตร์รัตนโกสินทร์ในพระราชพงศาวดารอยุธยา” โดย นิธิ เอียวศรีวงศ์)

แม้จะมีเอกสารประวัติศาสตร์เป็นข้อยืนยันว่า พระเจ้าตากสวรรคตด้วยการสำเร็จโทษ แต่ก็มีอีกกระแสที่เชื่อว่า พระองค์เสด็จฯ หนีไปยังเมืองนครศรีธรรมราช กระทั่งสวรรคตที่นั่น เกิดเป็นตำนานพระเจ้าตาก ที่เชื่อมโยงเหตุการณ์แต่ละช่วงเข้ากับสถานที่หลายแห่งในเมืองนครศรีธรรมราช

@@@@@@@

“ตำนานพระเจ้าตาก” เชื่อมโยงสถานที่ “เมืองคอน” มีที่ไหนบ้าง?

ชาญณรงค์ คงฉิม อาจารย์คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ, ตุลาธาร หลานเพ็ง ครูโรงเรียนบ้านแหลมโพธิ์ สํานักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากระบี่ และ สุภกิณห์ สังคํา ครูโรงเรียนทุ่งสังพิทยาคม สํานักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานครศรีธรรมราช ลงพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช เพื่อเก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์พระ และปราชญ์ชาวบ้าน แล้วถ่ายทอดประเด็นนี้ไว้ในบทความวิจัย “ตํานานสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชกับความสัมพันธ์ทางสังคมและวัฒนธรรมเมืองนครศรีธรรมราช” ในวารสารไทยคดีศึกษา ว่า

เรื่องเล่าเกี่ยวกับตำนานพระเจ้าตาก เมื่อครั้งเสด็จฯ ยังเมืองนครศรีธรรมราช ช่วงบั้นปลายพระชนมชีพ มี 11 เหตุการณ์ด้วยกัน ไล่ตั้งแต่การเสด็จฯ ขึ้นบนแผ่นดินนครศรีธรรมราช การเดินทาง การหยุดประทับ สถานที่ผนวช สถานที่สวรรคต ไปจนถึงสถานที่ถวายพระเพลิง


สมเด็จสมณเจ้า สิน พรหมปัญโญ วิสุทธิเทพ ภิกขุ พระบรมรูปจำลองพระเจ้าตากที่วัดพระมหาธาตุ นครศรีธรรมราช


เหตุการณ์แรก พระองค์ทรงล่องเรือขึ้นฝั่งถึงแผ่นดิน ปรากฏ 2 สำนวน สำนวนที่ 1 พระองค์เสด็จฯ ทางเรือ มุ่งหน้าสู่นครศรีธรรมราชบริเวณบ้านท่าแพ เมื่อถึงจุดโค้งของลำคลองก็ไม่สามารถล่องเรือต่อได้อีก ต้องเดินเท้าในตอนค่ำ และเผาเรือ เพื่อปกปิดการเสด็จฯ ปัจจุบันเรียกว่า “สระเรือล่ม” ในวัดคงคาเลียบ ตำบลท่าซัก อำเภอเมือง ส่วนอีกสำนวน พระองค์เสด็จฯ เลียบทางทะเล เข้าฝั่งแม่น้ำกลาย ประทับพักแรมที่ท่าน้ำวัดโรงเหล็ก ปัจจุบันเรียกว่า “โรงเหล็ก” ตำบลนบพิตำ อำเภอนบพิตำ

เหตุการณ์ที่ 2 พระเจ้าตากเสด็จฯ พร้อมด้วยทหารในเวลากลางคืน กระทั่งเข้าสู่เมืองนครศรีธรรมราชช่วงรุ่งสาง ปัจจุบันเรียกว่า “วัดแจ้ง” ตําบลท่างิ้ว อําเภอเมือง

เหตุการณ์ที่ 3 จากนั้นพระองค์ทรงนำขบวนเข้าสู่ป่า เพื่อไม่ให้กองทัพหลวงติดตามมาได้ มีพระราชดำรัสสั่งให้สร้างที่ประทับชั่วคราว และให้กองทัพพักผ่อนหุงหาอาหารตอนกลางคืน ปัจจุบันเป็นที่ตั้ง “วัดศาลาไพ” ตําบลท่างิ้ว อําเภอเมือง

เหตุการณ์ที่ 4 เมื่อพระองค์ทรงเคลื่อนทัพต่อจนรุ่งสาง ทรงหยุดขบวนให้พลทหารได้พัก พลทหารขุดสระให้ทรงชำระพระวรกาย ปัจจุบันเป็นที่ตั้ง “วัดน้ำสรงธาราราม” ตําบลนาทราย อําเภอเมือง

เหตุการณ์ที่ 5 ต่อมาพระเจ้าตากทรงส่งม้าเร็วเข้าไปในตัวเมืองนครศรีธรรมราช และทรงทราบว่า มีกองทัพลับจากกรุงธนบุรีติดตามมา จึงทรงมุ่งไปทางทิศเหนือ พระองค์ทรงควบม้าจะข้ามลำห้วย แต่ม้าข้ามไม่พ้นตลิ่ง ชนกับขอบตลิ่งจนขาหัก ปัจจุบันเป็นที่ตั้ง “วัดม้าตีนหัก” ตําบลท่างิ้ว อําเภอเมือง (วัดร้าง)

@@@@@@@

เหตุการณ์ที่ 6 พระองค์ทรงหยุดพักรักษาม้า แต่ม้าเจ็บหนักจนตาย จึงทรงให้ทหารเผาม้า แล้วทรงให้สร้างเจดีย์ นำกระดูกม้าพร้อมด้วยทรัพย์สมบัติมีค่าใส่ในเจดีย์นั้น ปัจจุบันเป็นที่ตั้ง “วัดโยธาธรรม” หรือวัดดูก ตําบลนาเรียง อําเภอพรหมคีรี

เหตุการณ์ที่ 7 กองทัพพระเจ้าตากหยุดพักที่วัดดูก และแบ่งกองเฝ้าระวังเป็น 2 จุด หากมีข้าศึกบุกจะได้ส่งสัญญาณ จุดแรกใช้ฆ้อง ปัจจุบันเป็นที่ตั้ง “วัดโรงฆ้อง” ตําบลท่างิ้ว อําเภอเมือง ส่วนอีกจุดใช้กลอง ซึ่งเสียงกลองที่ดัง “ทึง” ชาวบ้านเชื่อว่า เป็นที่มาของ “หมู่บ้านโคกทึง” ตําบลท่างิ้ว อําเภอเมือง

เหตุการณ์ที่ 8 พระองค์ทรงทราบว่า ทิศเหนือที่ทรงมุ่งไปมีภูเขา คือ เขาปูน และมีถ้ำ เป็นทำเลเหมาะสมของกองทัพ บริเวณดังกล่าวปัจจุบันเป็นที่ตั้ง “วัดเขาปูน” ตําบลพรหมโลก อําเภอพรหมคีรี

เหตุการณ์ที่ 9 ต่อมาทหารหาบเสบียงไปเจอเขาขุนพนม อยู่ติดกับลำคลองนอกท่า เขาขุนพนมมี “ขุนพนมรักษ์” คอยดูแลพื้นที่ พระเจ้าตากมีพระราชประสงค์จะเอาเขาขุนพนมเป็นที่ตั้งกองทัพ พระองค์กับขุนพนมรักษ์จึงต่อสู้กัน ปัจจุบันเป็นที่ตั้ง “วัดเขาขุนพนม” ตําบลบ้านเกาะ อําเภอพรหมคีรี

เหตุการณ์ที่ 10 ระหว่างการต่อสู้ ไพร่พลฝ่ายพระเจ้าตากให้คนชรา และเด็ก เข้าไปอยู่ในถ้ำปูน และมอบเสบียงให้ ก่อนจะปิดปากถ้ำไม่ให้ได้รับผลกระทบจากการต่อสู้ เมื่อพระเจ้าตากกับขุนพนมรักษ์ตกลงกันได้ว่าจะแบ่งเขตปกครอง พระองค์จึงทรงยกทัพกลับไปเปิดปากถ้ำที่เขาปูน แต่ชาวบ้านทั้งหมดเสียชีวิตไปแล้วเพราะเสบียงไม่พอ พระองค์จึงทรงสร้าง “พระดํา” อุทิศส่วนกุศลให้ทหาร และชาวบ้าน ปัจจุบันเป็นที่ตั้ง “วัดเขาปูน” ตําบลพรหมโลก อําเภอพรหมคีรี

เหตุการณ์ที่ 11 จากนั้นพระเจ้าตากทรงพระผนวช กระทั่งสวรรคตที่เขาขุนพนม ทหารอัญเชิญพระบรมศพไปประดิษฐานที่วัดอินทคีรี ปัจจุบันเป็นที่ตั้ง “วัดอินทรคีรี” หรือวัดบ้านนา อําเภอพรหมคีรี แล้วเคลื่อนพระบรมศพไปถวายพระเพลิง บริเวณสนามหน้าเมืองนครศรีธรรมราช


พระบรมรูปจำลองพระเจ้าตากสินทรงผนวช ณ ถ้ำวัดเขาขุนพนม อำเภอพรหมคีรี จังหวัดนครศรีธรรมราช สถานที่ที่เชื่อว่าคือที่ประทับแห่งสุดท้ายของพระองค์ (ภาพจากสารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคใต้ เล่ม 10, 2542)


ส่วนอีกตำนานเล่าว่า หลังจากพระองค์ถูกสำเร็จโทษ หม่อมปราง (เจ้าจอมมารดาเจ้าหญิงปรางในพระเจ้าตาก ธิดาเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (หนู) ต่อมาพระองค์พระราชทานเจ้าจอมมารดาเจ้าหญิงปรางแก่เจ้าพระยานคร (พัฒน์)-ผู้เขียนบทความออนไลน์) อัญเชิญพระบรมอัฐิไปยังนครศรีธรรมราช และสร้างเก๋งจีนครอบไว้ ปัจจุบันเป็นที่ตั้ง “พระวิหารสูง” อําเภอเมือง

ตำนานพระเจ้าตากที่เล่าสืบต่อกันมาในเมืองนครศรีธรรมราช สะท้อนแง่มุมทางคติชนวิทยา ที่เรื่องเล่าสัมพันธ์กับวิถีชีวิต และวัฒนธรรมของผู้คนพื้นถิ่น รวมทั้งสะท้อนความศรัทธาของชาวเมืองนครศรีธรรมราช ที่มีต่อ “สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช” ผู้ทรงรวบรวมก๊กต่าง ๆ เข้าด้วยกัน เพื่อสร้างความเป็นปึกแผ่นอีกครั้ง หลังเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2

อ่านเพิ่มเติม :-

    • ไขปริศนา พระเจ้าตาก “บวช” จริงไหม?
    • คำให้การ วันประหาร “พระเจ้าตาก” ฉากสุดท้ายกรุงธนบุรี
    • สงสัย รัชกาลที่ 1 รออะไรถึง 2 ปี ก่อนขุดหีบศพพระเจ้าตากมาเผา?


ขอขอบคุณ :-
ผู้เขียน : สุทธาสินี จิตรกรรมไทย เจียจันทร์พงษ์
เผยแพร่ : วันจันทร์ที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2569
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรก : เมื่อ 21 กุมภาพันธ์ 2569
URL : https://www.silpa-mag.com/history/article_162162
อ้างอิง : ชาญณรงค์ คงฉิม ตุลาธาร หลานเพ็ง และสุภกิณห์ สังคํา. (2568). ตํานานสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชกับความสัมพันธ์ทางสังคมและวัฒนธรรมเมืองนครศรีธรรมราช. วารสารไทยคดีศึกษา, ปีที่ 22 (ฉบับที่ 2), 70-92.